सीधे मुख्य सामग्री पर जाएं

New !!

माँ की आँखें (श्रीकांत वर्मा) : कविता का भावार्थ, विश्लेषण और केंद्रीय विचार

जीना हो तो मरने से नहीं डरो रे - Ramdhari Singh Dinkar Motivational Poem

जीना हो तो मरने से नहीं डरो रे – रामधारी सिंह दिनकर की प्रेरक कविता

राष्ट्रकवि रामधारी सिंह दिनकर द्वारा रचित "जीना हो तो मरने से नहीं डरो रे" हिंदी साहित्य की सबसे ओजस्वी और लोकप्रिय motivational poems in Hindi में से एक है। यह कविता साहस, संघर्ष, बलिदान और आत्मबल की प्रेरणा देती है तथा रामधारी सिंह दिनकर की सबसे प्रसिद्ध motivational कविता मानी जाती है। यदि आप Ramdhari Singh Dinkar motivational poem खोज रहे हैं, तो यह रचना उनकी सर्वाधिक प्रेरक कविताओं में गिनी जाती है।

यह कविता विशेष रूप से छात्रों, युवाओं और प्रतियोगी परीक्षाओं की तैयारी करने वालों में अत्यंत लोकप्रिय है।

Ramdhari Singh Dinkar motivational poem warrior image in Hindi
दिनकर की कविता की तरह संघर्षों से जूझता निर्भीक वीर।

रामधारी सिंह दिनकर की प्रेरणादायक कविता – पूर्ण पाठ

वैराग्य छोड़ बाँहों की विभा सम्भालो

चट्टानों की छाती से दूध निकालो

है रुकी जहाँ भी धार, शिलाएँ तोड़ो

पीयूष चन्द्रमाओं का पकड़ निचोड़ो |


चढ़ तुँग शैल शिखरों पर सोम पियो रे

योगियों नहीं विजयी के सदृश जियो रे |


Fearless motivational Hindi poem symbolic image inspired by Dinkar
मृत्यु के मुख पर भी निर्भीक होकर चरण धरने का साहस।

जब कुपित काल धीरता त्याग जलता है

चिनगी बन फूलों का पराग जलता है

सौन्दर्य बोध बन नई आग जलता है

ऊँचा उठकर कामार्त्त राग जलता है |


अम्बर पर अपनी विभा प्रबुद्ध करो रे

गरजे कृशानु तब कँचन शुद्ध करो रे |


जिनकी बाँहें बलमयी ललाट अरुण है

भामिनी वही तरुणी, नर वही तरुण है

है वही प्रेम जिसकी तरँग उच्छल है

वारुणी धार में मिश्रित जहाँ गरल है |


उद्दाम प्रीति बलिदान बीज बोती है

तलवार प्रेम से और तेज होती है |


छोड़ो मत अपनी आन, सीस कट जाए

मत झुको अनय पर भले व्योम फट जाए

दो बार नहीं यमराज कण्ठ धरता है

मरता है जो एक ही बार मरता है |


तुम स्वयं मृत्यु के मुख पर चरण धरो रे

जीना हो तो मरने से नहीं डरो रे |


स्वातन्त्रय जाति की लगन व्यक्ति की धुन है

बाहरी वस्तु यह नहीं भीतरी गुण है

वीरत्व छोड़ पर का मत चरण गहो रे

जो पड़े आन खुद ही सब आग सहो रे |


जब कभी अहम पर नियति चोट देती है

कुछ चीज़ अहम से बड़ी जन्म लेती है

नर पर जब भी भीषण विपत्ति आती है

वह उसे और दुर्धुर्ष बना जाती है |


Ramdhari Singh Dinkar motivational poem writing portrait in Hindi literature
राष्ट्रकवि रामधारी सिंह दिनकर - हिंदी साहित्य के सूर्य।

चोटें खाकर बिफरो, कुछ अधिक तनो रे

धधको स्फुलिंग में बढ़ अंगार बनो रे |


उद्देश्य जन्म का नहीं कीर्ति या धन है

सुख नहीं धर्म भी नहीं, न तो दर्शन है

विज्ञान ज्ञान बल नहीं, न तो चिन्तन है

जीवन का अन्तिम ध्येय स्वयं जीवन है |


सबसे स्वतन्त्र रस जो भी अनघ पिएगा

पूरा जीवन केवल वह वीर जिएगा ||

Jeena Ho To Marne Se Nahi Daro Re - Hinglish Lyrics

Vairagya chhod baahon ki vibha sambhalo
Chattanon ki chhati se doodh nikalo
Hai ruki jahan bhi dhaar, shilayein todo
Peeyush chandramaon ka pakad nichodo

Chadh tung shail shikharon par som piyo re
Yogiyon nahi vijayi ke sadrish jiyo re

Jab kupit kaal dheerta tyaag jalta hai
Chingi ban phoolon ka paraag jalta hai
Soundarya bodh ban nayi aag jalta hai
Ooncha uthkar kaamart raag jalta hai

Ambar par apni vibha prabuddh karo re
Garje krishanu tab kanchan shuddh karo re

Jinki baahein balmayi lalaat arun hai
Bhamini wahi taruni, nar wahi tarun hai
Hai wahi prem jiski tarang uchhal hai
Vaaruni dhaar mein mishrit jahan garal hai

Uddaam preeti balidaan beej boti hai
Talwaar prem se aur tej hoti hai

Chhodo mat apni aan, sees kat jaye
Mat jhuko anay par bhale vyom phat jaye
Do baar nahi yamraaj kanth dharta hai
Marta hai jo ek hi baar marta hai

Tum swayam mrityu ke mukh par charan dharo re
Jeena ho to marne se nahi daro re

Swatantraya jaati ki lagan vyakti ki dhun hai
Baahari vastu yah nahi bheetari gun hai
Veeratva chhod par ka mat charan gaho re
Jo pade aan khud hi sab aag saho re

Jab kabhi aham par niyati chot deti hai
Kuch cheez aham se badi janm leti hai
Nar par jab bhi bheeshan vipatti aati hai
Wah use aur durdhursh bana jaati hai

Chotein khakar bifro, kuch adhik tano re
Dhadhko sfuling mein badh angaar bano re

Uddeshya janm ka nahi keerti ya dhan hai
Sukh nahi dharm bhi nahi, na to darshan hai
Vigyan gyaan bal nahi, na to chintan hai
Jeevan ka antim dhyey swayam jeevan hai

Sabse swatantra ras jo bhi anagh piyega
Poora jeevan keval wah veer jiyega

कठिन शब्दार्थ (Word Meanings)

  • दुर्धुर्ष = जिसे पराजित करना कठिन हो
  • कृशानु = अग्नि
  • प्रबुद्ध = जागृत
  • गरल = विष

यह कविता छात्रों के लिए क्यों प्रेरक है?

यह कविता विशेष रूप से छात्रों और युवाओं को असफलता से न डरने, संघर्ष में टिके रहने और आत्मबल बनाए रखने की प्रेरणा देती है। परीक्षा हो या जीवन का कोई भी कड़ा इम्तिहान, दिनकर जी की यह ओजस्वी वाणी हार न मानने का पाठ पढ़ाती है।

Ramdhari Singh Dinkar motivational lines आज भी विद्यार्थियों, युवाओं, प्रतियोगी परीक्षा की तैयारी करने वालों और संघर्षरत लोगों के लिए ऊर्जा का स्रोत मानी जाती हैं। यह कविता केवल साहित्य नहीं बल्कि जीवन-संघर्ष का घोष है।

कविता का मर्म और प्रेरणा

राष्ट्रकवि दिनकर की यह ओजस्वी वाणी हमें सिखाती है कि जीवन की सार्थकता केवल साँस लेने में नहीं, बल्कि संघर्षों से टकराने में है। जिस प्रकार महाभारत के महासमर में वीरों ने अपनी आन नहीं छोड़ी, उसी प्रकार हमें भी अडिग रहना चाहिए। दिनकर जी की ही एक और अमर रचना उर्वशी (Urvashi) में भी हमने प्रेम और दर्शन का ऐसा ही अद्भुत संगम देखा है।

चाहे सामने साक्षात मृत्यु हो या तलवार और धनुष लेकर खड़ी कोई बड़ी चुनौती, हमें हार नहीं माननी चाहिए। कहानी कर्ण की हो या फिर रणभूमि में पार्थ (अर्जुन) को दिया गया उपदेश, ये सभी हमें यही सिखाते हैं कि विपत्तियों में घबराकर खुद को ईश्वर के भरोसे छोड़ने के बजाय, कर्म करना ही श्रेष्ठ है। यदि आप जीवन के इस फलसफे को और गहराई से समझना चाहते हैं, तो हरिवंश राय बच्चन की मधुशाला का भावार्थ अवश्य पढ़ें।

साहित्यशाला की अन्य चुनिंदा और विद्रोही रचनाएँ:

संघर्ष और विद्रोह की भावना केवल रणभूमि तक सीमित नहीं है। समाज की बेड़ियों को तोड़ती पिंजरे की चिड़िया थी और कुछ औरतों ने अपनी इच्छा से विद्रोही जैसी आधुनिक रचनाएँ भी इसी आज़ाद खयाल की तर्जुमानी करती हैं। वहीं दूसरी ओर, उर्दू अदब में हक़ के लिए आवाज़ उठाने वालों के लिए अब्दुल्लाह ज़रीम की ग़ज़ल दस्ते ताज़ीर चूमने वाले एक बेहतरीन मिसाल है।


📢 Sirf Padhein Nahi, Likhein Bhi!
Article, Kahani, Vichar, ya Kavita — Hindi, English ya Maithili mein. Apne shabdon ko Sahityashala par pehchan dein.

Submit Your Content →

Famous Poems

Charkha Lyrics in English: Original, Hinglish, Hindi & Meaning Explained

Charkha Lyrics in English: Original, Hinglish, Hindi & Meaning Explained Discover the Soulful Charkha Lyrics in English If you've been searching for Charkha lyrics in English that capture the depth of Punjabi folk emotion, look no further. In this blog, we take you on a journey through the original lyrics, their Hinglish transliteration, Hindi translation, and poetic English translation. We also dive into the symbolism and meaning behind this heart-touching song. Whether you're a lover of Punjabi folk, a poetry enthusiast, or simply curious about the emotions behind the spinning wheel, this complete guide to the "Charkha" song will deepen your understanding. Original Punjabi Lyrics of Charkha Ve mahiya tere vekhan nu, Chuk charkha gali de vich panwa, Ve loka paane main kat di, Tang teriya yaad de panwa. Charkhe di oo kar de ole, Yaad teri da tumba bole. Ve nimma nimma geet ched ke, Tang kath di hullare panwa. Vasan ni de rahe saure peke, Mainu tere pain pulekhe. ...

Mahabharata Poem in Hindi: कृष्ण-अर्जुन संवाद (Amit Sharma) | Lyrics & Video

Last Updated: November 2025 Table of Contents: 1. Introduction 2. Full Lyrics (Krishna-Arjun Samvad) 3. Watch Video Performance 4. Literary Analysis (Sahitya Vishleshan) महाभारत पर रोंगटे खड़े कर देने वाली कविता Mahabharata Poem On Arjuna by Amit Sharma Visual representation of the epic dialogue between Krishna and Arjuna. This is one of the most requested Inspirational Hindi Poems based on the epic conversation between Lord Krishna and Arjuna. Explore our Best Hindi Poetry Collection for more Veer Ras Kavitayein. तलवार, धनुष और पैदल सैनिक कुरुक्षेत्र में खड़े हुए, रक्त पिपासु महारथी इक दूजे सम्मुख अड़े हुए | कई लाख सेना के सम्मुख पांडव पाँच बिचारे थे, एक तरफ थे योद्धा सब, एक तरफ समय के मारे थे | महा-समर की प्रतिक्षा में सारे ताक रहे थे जी, और पार्थ के रथ को केशव स्वयं हाँक रहे थे जी || रणभूमि के सभी नजारे देखन में कुछ खास लगे, माधव ने अर्जुन को देखा, अर्जुन उन्हें उदास लगे | ...

'वही त्रिलोचन है' कविता का भावार्थ | फकीरी और स्वाभिमान का आत्मकथ्य (पूर्ण विश्लेषण)

साहित्यशाला (Home) » हिंदी कविता विश्लेषण » त्रिलोचन शास्त्री की आत्मकथ्य कविता 'वही त्रिलोचन है' कविता का भावार्थ | फकीरी और स्वाभिमान का आत्मकथ्य (पूर्ण विश्लेषण) "इस कविता का सार: फटे कपड़ों और चंदे के जीवन के बावजूद, एक कवि का उठा हुआ सिर और चौड़ी छाती उसकी वैचारिक अमीरी और फक्कड़पन का सबसे बड़ा प्रमाण है।" क्या किसी व्यक्ति के फटे-पुराने कपड़े उसके स्वाभिमान और उसकी गति को धीमा कर सकते हैं? हिंदी साहित्य की प्रगतिशील काव्यधारा के अप्रतिम शिल्पी त्रिलोचन शास्त्री जी की यह कविता 'वही त्रिलोचन है' (प्रतिनिधि कविताएँ, 1985) एक विरल 'आत्मकथ्यात्मक सॉनेट' (Autobiographical Sonnet) है। जहाँ 'चंपा' में वे एक बच्ची का दर्द लिखते हैं, और 'आरर डाल' में एक मज़दूर की बेबसी, वहीं इस कविता में वे स्वयं अपने जीवन, अपनी फकीरी और अपने अडिग स्वाभिमान को विषय बनाते हैं। कबीर के 'अक्खड़पन' और निराला के 'फक्कड़पन' की महान परंपरा को आगे बढ़ाते ह...

नीम का पेड़ और वाक्यपदीयम् : केदारनाथ सिंह | निबंध, भावार्थ व विश्लेषण

नीम का पेड़ और वाक्यपदीयम् : केदारनाथ सिंह | निबंध, भावार्थ और विश्लेषण क्या आधुनिकता और शहरीकरण ने मनुष्य को उसकी जड़ों से पूरी तरह काट दिया है? क्या शहर हमें केवल एक 'उपयोगी मशीन' समझता है? ज्ञानपीठ पुरस्कार से सम्मानित मूर्धन्य कवि और निबंधकार केदारनाथ सिंह का यह संस्मरणात्मक निबंध 'नीम का पेड़ और वाक्यपदीयम्' मनुष्य के अस्तित्व और उसकी जड़ों की ओर वापसी का एक अद्वितीय मनोवैज्ञानिक और दार्शनिक दस्तावेज है। 🎯 यह लेख किनके लिए उपयोगी है? BA / MA हिंदी साहित्य के विद्यार्थी NET / UPSC aspirants (हिंदी वैकल्पिक विषय) आधुनिक विमर्श और साहित्यिक आलोचना में रुचि रखने वाले गंभीर पाठक 📑 विषय सूची (Table of Contents) 👉 मूल निबंध पाठ : नीम का पेड़ और वाक्यपदीयम् 👉 महान विश्लेषण : भावार्थ और मनोविज्ञान 👉 कथानक संरचना (Narrative Structure) 👉 परीक्षा के लिए महत्व...

Kahani Karn Ki Lyrics (Sampurna) – Abhi Munde (Psycho Shayar) | Karna Poem

Kahani Karn Ki Lyrics (Sampurna) – Abhi Munde (Psycho Shayar) "Kahani Karn Ki" (popularly known as Sampurna ) is a viral spoken word performance that reimagines the Mahabharata from the perspective of the tragic hero, Suryaputra Karna . Written by Abhi Munde (Psycho Shayar), this poem questions the definitions of Dharma and righteousness. ज़रूर पढ़ें: इसी महाभारत युद्ध से पहले, भगवान कृष्ण ने दुर्योधन को समझाया था। पढ़ें रामधारी सिंह दिनकर की वो ओजस्वी कविता: ➤ कृष्ण की चेतावनी: रश्मिरथी सर्ग 3 (Lyrics & Meaning) Quick Links: Lyrics • Meaning • Poet Bio • Watch Video • FAQ Abhi Munde (Psycho Shayar) performing the viral poem "Sampurna" कहानी कर्ण की (Sampurna) - Full Lyrics पांडवों को तुम रखो, मैं कौरवों ...